Hæ hæ. Leiddist svolítið í dag, hef verið
að hugsa um þetta mikið og skellti þessu því saman.
Málefni sem dúkkar upp aftur og aftur í
kristilegu umhverfi er staða leiðtoga og valdsvið þeirra. Stundum
líðast hlutir í kirkjum, valdníðsla, einelti eða fjárhagsleg
fásinna, á þeirri forsendu að maður eigi ekki að gagnrýna þá sem
eru í þjónustu Guðs. Mér hefur alltaf fundist það vera svolítið á
skjön við Guðs orð að fólk geti hagað sér á hátt svo fjarlægan því
hvernig Jesús var, en það megi ekki gagnrýna það vegna þess að það
sé í þjónustu hans.
Ég hef mikið verið að hugsa um þetta
undanfarið, hef eiginlega komist að niðurstöðu fyrir sjálfan mig
útfrá nokkrum versum í Nýja Testamentinu.
Vers sem fólk vitnar stundum í er 13
kafli Rómverjabréfsins.
1.Sérhver maður
hlýði þeim yfirvöldum, sem hann er undirgefinn. Því ekki er neitt
yfirvald til nema frá Guði, og þau sem til eru, þau eru skipuð af
Guði.
2. Sá sem veitir yfirvöldunum mótstöðu, hann
veitir Guðs tilskipun mótstöðu, og þeir sem veita mótstöðu munu fá
dóm sinn.
Röksemdin er
þá sú að öll yfirvöld, á öllum stigum þjóðfélagsins, frá
fjölskyldum til alþingis, séu skipuð af Guði. Ef ég nokkurntímann
stend því gegn nokkru yfirvaldi er ég í óguðlegri
uppreisn.
Þessi skilningur fellur eiginlega um sjálfan sig um leið og maður
skoðar versið nánar, þegar maður les áfram kemur strax í ljós að
hér er Páll að tala um borgaraleg yfirvöld, rómarveldi í þessu
tilfelli. Maður þarf ekki nema að lesa 12 kafla bréfsins til að sjá
að þau verk sem eru hér eignuð ríkinu er verk sem kristnir eiga
ekki að stunda. Orðin sem eru hér notuð um yfirvöld eru eingöngu
notuð um veraldleg yfirvöld. Maður þarf sennilega ekki að taka það
fram að Rómarríki var fjarri því að vera einhvert lýðræðislegt
velferðarríki sem lagði áherslu á mannréttindi. Þetta er í raun
tilvísun í kennslu Gamla Testamentisins um að Guð geti notað
óguðlegar þjóðir til að gera sinn vilja.
Kristinn kirkja er ekki einhver valdastofnun, í Nýja Testamentinu
sér maður kirkjuna mikið frekar sem lifandi fyrirbæri, samfélag
fólks. Í Lúkasi 22 lesum við:
24.Og þeir fóru að
metast um, hver þeirra væri talinn mestur.
25. En Jesús sagði við þá: Konungar þjóða
drottna yfir þeim og valdhafar þeirra
kallast velgjörðamenn.
26. En eigi sé yður svo farið,
heldur sé hinn mesti yðar á meðal sem væri hann yngstur og
foringinn sem þjónn.
27. Því hvort er sá meiri, sem situr til borðs,
eða hinn, sem þjónar? Er það ekki sá sem situr til borðs? Samt er
ég meðal yðar eins og þjónninn.
Jesús tekur það skýrt fram að kirkjan virkar ekki eins og mannlegt
konungsríki, leiðtogar eiga ekki að hegða sér eins og kóngar eða
valdsmenn, heldur þjónar í anda Jesú Krists.
Matteus 23:10
10.Þér skuluð ekki
heldur láta kalla yður leiðtoga, því einn er leiðtogi yðar,
Kristur.
11. Sá mesti meðal yðar sé þjónn
yðar.
Jesús er mjög skýr, hann kom ekki til að stofna kirkju i anda
konungsríkja heimsins. En hversvegna eru þá “leiðtogar” í kirkjum?
Er það ekki and-Biblíulegt?
Mér finnst þetta útskýrt ágætlega í Efesusbréfinu 4
kafla:
7.Sérhverjum af
oss var náðin veitt eftir því, sem Kristur úthlutaði honum.
8. Því segir ritningin: Hann steig upp til hæða,
hertók fanga og gaf mönnunum gjafir.
9. En steig upp, hvað merkir það annað en að hann
hefur einnig stigið niður í djúp jarðarinnar?
10. Sá, sem steig niður, er og sá, sem upp sté,
upp yfir alla himna til þess að fylla allt.
11. Og frá honum er sú gjöf
komin, að sumir eru postular, sumir spámenn, sumir
trúboðar, sumir hirðar og kennarar.
12. Þeir eiga að fullkomna hina heilögu og láta
þeim þjónustu í té, líkama Krists til uppbyggingar,
13. þangað til vér verðum allir einhuga í trúnni
og þekkingunni á syni Guðs, verðum fullþroska og náum
vaxtartakmarki Krists fyllingar.
Það er of langt mál að fara að alveg ofaní saumana á þessum versum.
Ritningin sem Páll vitnar í er helgigöngusálmur (sálmur 6
, sem
var sunginn á leið til musterisins, eflaust í tengslum við
einhverja hátíð. Myndin sem er gefinn er af því þegar her snýr
aftur úr unninni orrustu með herfang. Menn voru gjarnan teknir
herfangi og gefnir til að vera þrælbundnir þjónar. Það ræður ekki
úrslitum um hvernig við skiljum þessa tilvísun að sálmurinn er
helgigönguljóð, en vegna þess að í Efesusbréfinu er kirkjan sögð
vera Musteri Guðs er það sérstaklega áhugavert. Þeir þjónar sem eru
nefndir hér í versi 11 eru gjöf Guðs. Menn teknir herfangi til að
þjóna kirkjunni. Þeir eiga ekki kirkjuna, það væri nær að segja að
kirkjan ætti þá, alveg eins og Levítarnir í Musterinu voru helgaðir
þjónustu sinni. Þeir máttu ekki einu sinni eiga land, því Guð var
þeirra hlutskipti.
Í kirkjunni eru því hirðar og “leiðtogar,” en þeir eiga að þjóna
fólkinu, ekki fólkið þeim. Það þýðir ekki að þá eigi ekki að virða,
eða að maður megi bara skipa þeim fyrir því þeir eru þjónar. Gott
dæmi er þetta vers:
Hebreabréfið 13
17.Hlýðið
leiðtogum yðar og verið þeim eftirlátir. Þeir vaka yfir sálum yðar
og eiga að lúka reikning fyrir þær. Verið þeim eftirlátir til þess
að þeir geti gjört það með gleði, ekki andvarpandi. Það væri yður
til ógagns.
Munurinn á kirkjunni og konungsríkjum heimsins er sá að
“leiðtogarnir” eru þjónar, ekki kóngar. Það er líka munur á því
hvernig maður áfleiðingar þess að einhver fá “stöðu” innan kirkju.
Okkur er ekki sagt að vera eftirlát leiðtogum okkar vegna þess að
þeir séu í yfirvaldsstöðu og okkur beri að lúta öllu yfirvaldi, nei
okkur er sagt að skilja að þeir bera mikla ábyrgð. Það er ekki
vegna þrælsótta heldur vegna þess að maður metur þá ábyrgð sem
“leiðtoginn” ber sem maður reynir að auka ekki á erfileika hans.
Takið samt eftir því að hér er það tekið sérstaklega fram að
leiðtogarnir þurfa að lúka reikningi fyrir því sem þeim er treyst
fyrir, ógnvænlega mikil ábyrgð.
Það er einmitt vegna þessa, hversu mikil ábyrgð er fenginn þeim sem
eru “leiðtogar” sem við eigum ekki að vera hrædd við að gefa álit
okkar eða láta það í ljós ef okkur sýnist leiðtogi vera að fara
afvega. Hann ber gríðarlega ábyrgð. Ef leiðtoginn fer að hegða sér
andstætt kenningu Jesú Krists, eða fer að láta eins og einhver
kóngur, þá ber okkur skylda, leiðtogans vegna, að vara hann við. Ef
ég væri í þeim kringumstæðum að gera eitthvað jafn alvarlegt og að
misnota leiðtogastöðu vildi ég að einhver kæmi og áminnti mig svo
ég ætti færi á að iðrast.
Þetta kemur fram í sæmilegu samhengi
saman í fyrra Pétursbréfi.
1. Pétursbréf
5:
1. Öldungana yðar á meðal áminni ég,
sem einnig er öldungur og vottur písla Krists og einnig mun fá
hlutdeild í þeirri dýrð, sem opinberuð mun verða:
2. Verið hirðar þeirrar hjarðar, sem Guð hefur
falið yður. Gætið hennar ekki af nauðung, heldur af fúsu geði, að
Guðs vilja, ekki sakir vansæmilegs ávinnings, heldur af áhuga.
3. Þér skuluð eigi drottna yfir söfnuðunum, heldur vera
fyrirmynd hjarðarinnar.
4. Þá munuð þér, þegar hinn æðsti hirðir birtist, öðlast
þann dýrðarsveig, sem aldrei fölnar.
5. Og þér, yngri menn, verið öldungunum
undirgefnir og skrýðist allir lítillætinu hver gagnvart öðrum, því
að Guð stendur gegn dramblátum, en auðmjúkum veitir hann náð.
6. Auðmýkið yður því undir Guðs voldugu hönd, til
þess að hann á sínum tíma upphefji yður.
Aftur sjáum við að viðhorfið er ekki það að leiðtoginn sé skrýddur
einhverju valdi með því að vera kallaður öldungur. Öldungur er í
raun frekar almennt orð um einhvern sem er leiðtogi, eins og maður
sér í Gamla Testamentinu. Í Sýnagógum voru öldungahópar sem leiddu
söfnuðina. Ég legg það í dóm þeirra sem lesa að ákveða hvort þeim
finnist það vera teygjuæfing á textanum að segja að 5. vers tali
frekar gegn uppreisnarsömuviðhorfi, að maður eigi almennt að vera
auðmjúkur og aftur bera virðingu fyrir því að starf leiðtogans er
ekki auðvelt. Sjötta vers á svo við okkur öll, leiðtoga og
leikmenn, við eigum öll að auðmýkja okkur undir Guðs
hönd.
Leiðtogi og höfuð kirkjunnar er Jesús Kristur, hann er hirðirinn
sjálfur, þeir sem þjóna í kirkju hans dæmast í ljósi hans. Ekki er
lærisveinninn meistaranum fremri, lærisveinninn á að verða eins og
meistarinn. Mér finnst Páll postuli lýsa þessu viðhorfi þegar hann
segir við Korintumenn í 1 Kor. 11:1 “Verið eftirbreytendur mínir
eins og ég er eftirbreytandi Krists.” Páll segir ekki “hlýðið mér
því ég er postuli,” hann ver reyndar postuladóm sinn með kjafti og
klóm í 2. Korintubéfi. Hinsvegar þegar hann reynir að fá
Korintumenn til að hlusta á sig, því það voru einstaklingar í
söfnuðunum sem vildu útiloka Pál, vísar hann ekki til stöðu sinnar,
heldur til lífs síns og sambands við Korintumenn. 1 Korintubréf
4:15 “Enda þótt þér hefðuð tíu þúsund fræðara í Kristi, þá hafið
þér þó eigi marga feður. Ég hef í Kristi Jesú fætt yður með því að
flytja yður fagnaðarerindið.”
Mér sýnist á þessum versum að viðhorf Nýja Testamentisins til
leiðtoga sé sú að þeir séu þjónar, ekki “leiðtogar” að hætti
heimsins. Þeir bera ábyrgð, á þeim hvílir svo sá þungi að sýna að
þeir séu verðugir þess að bera slíka ábyrgð. Við lesum í
Hirðabréfunum um þær kröfur sem gerðar eru til þeirra sem vilja
vera leiðtogar. Tímóteusi er sagt að leggja kapp á að reynast hæfur
(2. Tím. 3:15). Guð gefur kirkjunni þjóna sem hann hefur kallað og
helgað til þjónustu, hann gaf kirkjunni ekki frábært skipulag með
þrælgóðu kerfi með fullt af stöðum sem við bara þurfum að manna.
Það að einhver hafi stöðu hirðis þýðir ekki endilega að viðkomandi
sé hirðir. Ef Guð hefur gert einhvern að hirði og sá aðili þjónar
kirkjunni þannig mun það vera augljóst á starfi hans að hann er
hirðir, auðvitað er enginn fullkominn, þessvegna er það mikilvægt
að við séum örugg á því hvað ritningarnar segja um þjóna
kirkjunnar. Hvernig við hugsum um þjónustu, stöðu og skyldur
þjónanna getur haft mjög víðtæk áhrif.
Í mínum huga mála þessi vers mynd af því hvernig við ættum að hugsa
um og eiga í samskiptum við þjóna Guðs. Mér sýnist okkar hlutverk
vera að muna eftir því að biðja fyrir þeim sem þjóna, og muna að
þeir bera mikla ábyrgð, gera það sem við getum til að styðja við
bakið á þeim og ef svo fer að þeir fara útaf sporinu, gera það sem
við getum til að áminna þá í kærleika.
Ef það eru vers sem virðast stangast á við þetta eða skipta almennt
miklu máli en ég hljóp yfir, endilega kommenta.
Guð blessi ykkur
Helgi.